Tefsir Akademisi 2024 Faaliyet Raporu

2024 yılı boyunca, tefsir alanındaki güncel tartışmaları derinlemesine ele aldığımız çevrimiçi konferanslar, tez sunumları ve çalışma grupları düzenledik. Bu yıl içerisinde yaptığımız faaliyetleri şöyle sıralayabiliriz;

Çevrimiçi Konferanslar

• Prof. Dr. Nihat Uzun hocamızın sunumuyla “Hz. Peygamber'in Tefsirinde Bağlam” Konferansı: Bu konferansta, Hz. Peygamber’in tefsirini anlamada bağlamın önemi vurgulandı. Katılımcılar, hadislerle tefsir arasındaki ilişkiyi derinlemesine keşfetme fırsatı buldular.
• Prof. Dr. Mehmet Dağ hocamızın sunumuyla “Temel Sorunları Çerçevesinde Kıraat” Konferansı: Kıraat bağlamında düzenlediğimiz ilk konferans olan bu etkinlikte, kıraat ile tefsir arasındaki bağ ele alındı. Katılımcılar, bu önemli konuyu bilgi odaklı bir şekilde incelediler.
• Doç. Dr. Şükrü Maden hocamızın sunumuyla “Tefsirde Şerh-Haşiye Geleneği” Konferansı: Bu konferans, tefsir literatüründe şerh ve haşiye geleneğinin tarihsel gelişimi üzerine odaklandı. Katılımcılar bu iki önemli kavramı detaylı bir şekilde öğrenme fırsatı buldular.

Bu konferanslar uzman konuşmacılar tarafından sunulan derinlemesine bilgi aktarımıyla, katılımcılara tefsir bilimine dair yeni perspektifler sundu.

Çalıştaylar

“Türkiye’de Kur'an ve Tefsir Çalışmaları Çalıştayı-I: Cumhuriyet Öncesi (1880-1922)” ve “Türkiye’de Kur'an ve Tefsir Çalışmaları Çalıştayı-II: (1923-1980)” başlıklı iki önemli çalıştaya paydaş olarak katkı sunduk. Her iki çalıştay da Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ve Tefsir Araştırmaları Dergisi (TADER) işbirliği ile gerçekleştirilmektedir. İlk çalıştay başarıyla tamamlanmış iken, ikinci çalıştay ise 25-26 Mayıs 2025 tarihlerinde planlanmış olup gerçekleştirilecektir. Bu çalıştaylar, Türkiye’deki tefsir ve Kur’an çalışmaları üzerine derinlemesine sunumlar yaparak alandaki güncel gelişmeleri katılımcılara aktarmayı hedeflemektedir.

Çalışma Grupları

• Doktora Yeterlik Çalışma Grubu: Ocak ayında duyurusu yapılan Doktora Yeterlik Çalışma Grubu, Şubat-Haziran 2024 tarihleri arasında ilk dönem faaliyetlerini başarıyla tamamlamıştır. Ekim ayı itibarıyla on aktif üye ile ikinci dönem çalışmalarına devam edilmektedir. İlk dönemde gruba katılan ve yeterlik imtihanına giren tüm üyeler, doktora yeterlik imtihanlarını başarıyla geçmiştir. İkinci dönemde de %100 başarı oranını sürdürmeyi hedeflemekteyiz.

Grubun ilk dönem faaliyetleri yoğun bir program çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Toplantılar haftalık olarak yapılmış, toplamda 5 aylık süreçte 1,5 saat süren 20 farklı tefsir oturumu düzenlenmiştir. Ayrıca Ramazan ayında her gün bir oturum olmak üzere 30 farklı kırık meal oturumu gerçekleştirilmiş ve böylece 75 saatlik önemli bir çalışma temposu yakalanmıştır.

İkinci dönemde de haftalık toplantılarla grup çalışmaları sürdürülmektedir. İlk dönemde “Tefsir Tarihi”, “Tefsir Usulü”, “Kur'an İlimleri”, “Kur'an Tarihi”, “Kur'an Muhtevası” ve “Kıraat” başlıkları altında toplamda 30 farklı eser müzakere edilmiştir. Ayrıca Kur’an-ı Kerim, kırık meal yöntemiyle baştan sona hatmedilmiştir.

Dersler Sn. Arş. Gör. Salih Tuna’nın danışmanlığında yürütülmektedir.

• Tefsirde Metodoloji Araştırma Çalışma Grubu: Tefsir Metodolojisi Çalışma Grubu, katılımcılarına tefsir metodolojisinin mahiyetini öğretmeyi, bu alandaki klasik ve güncel tartışmaları gündeme taşımayı amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra, öğrencilerin akademik araştırma becerilerini geliştirmelerine yardımcı olmayı ve kendi çalışmalarına eleştirel bir yaklaşım kazandırmayı hedeflemektedir. Çalışma grubu, tefsir alanındaki güncel literatürü takip etme imkânı sunmakta ve katılımcılar arasında ortak projeler geliştirilmesine olanak sağlamaktadır.

Grup, Şubat 2024’ten bu yana faaliyet göstermekte olup, hâlihazırda lisansüstü düzeyde öğrenim gören 11 aktif öğrencinin katılımıyla devam etmektedir. Oturumlar, üç haftada bir, iki saatlik sürelerle gerçekleştirilmekte ve her dersin başında yoklama alınmaktadır.

Derslerin ilk saatinde, öğrenciler okumakla sorumlu oldukları tez veya makaleleri analiz ederek grup içinde tartışmakta; ikinci saatte ise her öğrenci, müstakil bir tefsir usulü metni sunmaktadır. Grup, aynı zamanda tefsir alanındaki önemli güncel çalışmaların takip edildiği bir platform işlevi görmekte ve öğrencilerin birbirlerinin araştırmalarına katkı sunmasını sağlamaktadır. Bugüne kadar grup çalışmaları kapsamında 7 doktora tezi, 1 kitap ve 5 makale detaylı bir şekilde incelenmiş ve değerlendirilmiştir.

Dersler Sn. Doç. Dr. Enes Büyük’ün danışmanlığında, Arş. Gör. Nefise İnal’ın koordinatörlüğünde yürütülmektedir.

• Tefsir Tarihi Çalışma Grubu: Tefsir Tarihi Çalışma Grubu, toplamda 9 katılımcı ile faaliyetlerini sürdürmektedir. Grup, iki haftada bir düzenlenen toplantılarla tefsir tarihine dair önemli literatürü ele almaktadır.

Bugüne kadar tefsirle ilgili tabakat literatürü detaylı bir şekilde incelenmiştir. Her katılımcı, bir tabakat eserini değerlendirerek grubun müzakeresine sunmuş ve bu eserlerle ilgili literatür bilgileri bir dosyada derlenmiştir. Çalışmanın temel çıktılarından biri, tabakatların tefsir tarihi içerisindeki önemli yerini günümüzdeki tefsir tarihi çalışmalarıyla tasnif, içerik ve yaklaşım açısından karşılaştırma imkânı sağlamasıdır.

Grubun toplantıları halen aktif bir şekilde devam etmektedir. Çalışma grubunun bir sonraki hedefi katılımcılara belirli bir kitap bölümler hâlinde dağıtarak, her birinin analiz yapıp değerlendirme yazıları hazırlamasıdır. Bu yazılar ilerleyen süreçte toplu bir değerlendirme makalesine dönüştürülecektir.

Dersler Sn. Prof. Dr. Ali Karataş’ın danışmanlığında, Hatice Ece Erçin’in koordinatörlüğünde yürütülmektedir.

Tez Sunumları 

Ayrıca 2024 senesi boyunca dokuz tez sunumu gerçekleştirdik. Bu tezler, tefsir bilimi üzerine yapılan güncel ve ileri düzey araştırmalar olup, alanındaki en yeni gelişmeleri yansıtmaktadır. Sunumları yapan araştırmacılar konularına olan derin ilgileri ve akademik titizlikleri ile dikkat çektiler. Her bir tez, tefsir biliminin gelişimine önemli katkılarda bulunmuş ve katılımcılara yeni bakış açıları kazandırmıştır.

• “Tefsir İlminde Usûl Meselesi” başlıklı sunumu, kıymetli hocamız Dr. Öğr. Üyesi Akif Yıldırım gerçekleştirmiştir.

• “Ulûmu'l-Kurân Literatüründe Mekkî-Medenî: İhtilaflar ve Tefsire Yansıması” başlıklı sunumu, değerli hocamız Dr. Öğr. Üyesi Muhammed Şerif Kahraman sunmuştur.

• “Mushaf Neşriyatı ve Araştırmalarında Oryantalistlerin Paradigma ve Yöntemleri” başlıklı sunumu, saygıdeğer hocamız Öğr. Gör. Dr. Betül Özdirek Şahin aktarmıştır.

• “Nîşâbur Tefsir Çevresinde Muhakkik Bir Müfessir: Ebü'l-Hasen el-Vâhidî” başlıklı sunumu, kıymetli hocamız Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Aytep paylaşmıştır.

• “Çağdaş Kur'an Fonetiği: El-Hamed Örneği” başlıklı sunumu, değerli hocamız Dr. Öğr. Üyesi Sinan Özdemir sunmuştur.

• “Tefsir Geleneğinde ve Modern Dönem Kur'an Çalışmalarında Ezeli Kur'an Tasavvuru” başlıklı sunumu, muhterem hocamız Dr. Öğr. Üyesi İrfan Kara gerçekleştirmiştir.

• “Delalet ve Elfaz Bahislerinin Kur'ân'ı Anlama ve Yorumlamada Metodik Kullanımı” başlıklı sunumu, kıymetli hocamız Dr. Öğr. Üyesi Emine Sekme sunmuştur.

• “Endonezya'da Tefsir Geleneği” başlıklı sunumu, saygıdeğer hocamız Doç. Dr. Eyyüp Tuncer paylaşmıştır.

• “Corpus Coranicum Projesi Dokümantasyon Bölümlerinin Muhteva Analizi” başlıklı sunumu, değerli hocamız Arş. Gör. Enes Furkan Onur aktarmıştır.

Sunumlar Sn. Dr. Nagihan Ayşe Boşnak koordinatörlüğünde yürütülmektedir.

Sonuç

Bu etkinlikler, katılımcılara tefsir bilimine dair yeni bakış açıları kazandırırken, önemli akademik ve bilimsel katkılar sundu. Tefsir Akademisi olarak, gelecekteki etkinliklerle bu alandaki bilgi paylaşımlarını artırmayı ve tefsir biliminin gelişimine katkıda bulunmayı sürdüreceğiz.

2024 boyunca emeği geçen herkese teşekkür ederiz!